Karpaty należą do obszarów silnie dotkniętych porzucaniem ziemi, które prowadzi do sukcesji leśnej na łąkach i pastwiskach. Zmiany te wpływają na podaż usług ekosystemowych, tj. powodują zmniejszenie bioróżnorodności, ograniczanie produkcji żywności i zapylania, a także prowadzą do utraty wartości kulturowych i estetycznych krajobrazu.
Jednocześnie sukcesja leśna może zwiększać sekwestrację węgla, ograniczać erozję gleby i tworzyć siedliska dla wielu gatunków, w tym dużych ssaków. Dodatkową presję w tych obszarach wywiera zabudowa dawnych gruntów rolnych, powodując utratę siedlisk, zaburzenia łączności ekologicznej oraz konflikty społeczne.
W Gorcach procesy te współwystępują, a ich różna ocena przez interesariuszy prowadzi do konfliktów społeczno-środowiskowych. Zrozumienie percepcji zmian w systemach społeczno-ekologicznych jest kluczowe dla planowania przyszłości regionu i zarządzania przestrzenią. Dotychczas brakuje jednak podejść interdyscyplinarnych łączących procesy ekologiczne z perspektywami społecznymi.
Celem projektu jest pogłębienie wiedzy na temat preferencji różnych grup interesariuszy względem zmian krajobrazu Gorców oraz zainicjowanie procesu wspólnego wypracowania długoterminowej wizji rozwoju regionu, łączącej ochronę przyrody i krajobrazu z rozwojem społeczno-ekonomicznym. Projekt wykorzysta metodologię design thinking, umożliwiającą kreatywne i partycypacyjne podejście oraz włączenie różnych interesariuszy w proces współtworzenia rozwiązań.
Pierwszym etapem będzie stworzenie sieci współpracy obejmującej mieszkańców, rolników, przedsiębiorców, przedstawicieli sektora turystycznego, administracji lokalnej, organizacji pozarządowych, instytucji ochrony przyrody, służb leśnych i naukowców. Kolejnym etapem będą warsztaty o charakterze kokreacyjnym. W ramach tej części zostanie zorganizowany spacer przyrodniczy edukacyjno-badawczy, wywiady fokusowe, spacer interpretacyjny, mapowanie miejsc dostarczających różnych usług ekosystemowych. Ostatnia część warsztatów będzie poświęcona wspólnemu wypracowaniu scenariuszy rozwoju regionu, które uwzględniają zarówno ochronę cennych walorów przyrodniczych i krajobrazowych Gorców, jak i potrzeby społeczno-ekonomiczne lokalnej społeczności.
W efekcie realizacji projektu zostanie utworzona trwała sieć współpracy, zgromadzona lokalna wiedza i opinie interesariuszy oraz wypracowane scenariusze rozwoju Gorców do 2050 roku, wspierając aktywne współtworzenie rozwiązań dla przyszłości regionu.
Koordynatorka projektu: dr Agnieszka Nowak-Olejnik
